Δες αν είσαι θύμα του φαινόμενου «gaslight»

Η σύζυγος παθαίνει σύγχυση και γίνεται ολοένα και πιο νευρική, παράλληλα όμως δεν θέλει να τον κατηγορήσει γιατί τον θέλει και θέλει να την αγαπά.

Δες αν είσαι θύμα του φαινόμενου «gaslight»

Ο όρος «gaslight» αναφέρεται σε ένα σύνολο ύπουλων συμπεριφορών που εφαρμόζει ο χειριστικός άνθρωπος (gaslighter) σε ένα άτομο με σκοπό να τον κάνει να χάσει την εμπιστοσύνη στον εαυτό του, να νιώσει άχρηστος, να τον κάνει να εξαρτηθεί από αυτόν μέχρι να τον οδηγήσει και στην αμφισβήτηση της ψυχικής του ισορροπίας.Το πλαίσιο μπορεί να αφορά το ζευγάρι,την οικογένεια, τους φίλους και την εργασία.

Ο όρος προέρχεται από ένα παλιό κινηματογραφικό έργο(1944) με τίτλο «Gaslight»- ο ελληνικός τίτλος ήταν Εφιάλτης- όπου η ηθοποιός Ingrid Bergman παντρεύεται έναν άνδρα κατά πολύ μεγαλύτερό της, που θέλοντας να την κληρονομήσει προσπαθεί να την οδηγήσει στην τρέλα.
Αυτός λοιπόν, εξαφανίζει κάποια αντικείμενα από το σπίτι, ενοχοποιώντας την, χαμηλώνει το γκάζι και ταυτόχρονα χαμηλώνουν τα φώτα έτσι ώστε να την κάνει να αισθάνεται τρελή.

Η σύζυγος παθαίνει σύγχυση και γίνεται ολοένα και πιο νευρική, παράλληλα όμως δεν θέλει να τον κατηγορήσει γιατί τον θέλει και θέλει να την αγαπά.

Το έργο περιγράφει με έναν πολύ ωραίο τρόπο τον εκλεπτισμένο μηχανισμό της συναισθηματικής χειραγώγησης.Είναι δύσκολο να αναγνωρίσουμε αυτόν τον τύπο ψυχολογικής βίας διότι εξελίσσεται με έναν κομψό και ύπουλο τρόπο, δεν αναγνωρίζεται στην αρχή και πολλές φορές δικαιολογείται από το θύμα.
Δεν είναι σαν τον θυμό που εύκολα τον αναγνωρίζει κανείς και ως εκ τούτου μπορεί άμεσα να τον αντιμετωπίσει, που έστω και αν φτάσει σε ακραίο σημείο μπορεί κανείς να προστατευτεί ακόμα και με νομικό τρόπο.

Θα μπορούσαμε να παρομοιάσουμε αυτόν τον μηχανισμό με την «πλύση εγκεφάλου», έχοντας την ικανότητα να οδηγήσει το θύμα στην «ανυπαρξία» ή ακόμη να το κάνει να σκεφτεί ότι δίκαια τιμωρείται.

Ο μηχανισμός του «gaslight» αποτελείται από τρία στάδια.

Έκπληξη: στο πρώτο στάδιο η επικοινωνία διαστρεβλώνεται.Το θύμα δεν καταφέρνει να καταλάβει τον θύτη.Οι διάλογοι μεταξύ τους θα χαρακτηρίζονται από εχθρικές σιωπές και θα εναλλάσονται με στιγμές κορύφωσης.Το θύμα θα είναι μπερδεμένο, αποπροσανατολισμένο σαν να βρίσκεται μέσα σε ομίχλη.

Άμυνα: στο δεύτερο στάδιο το θύμα θα προσπαθήσει να πείσει τον θύτη ότι αυτό που λέει δεν αντιπροσωπεύει την πραγματικότητα.Θα προσπαθήσει να οικοδομήσει έναν διάλογο μαζί του,με την ελπίδα να τον κάνει να αλλάξει την συμπεριφορά του «gaslighter».

Κατάθλιψη:Το τρίτο στάδιο είναι η κάθοδος στην κατάθλιψη.Σταδιακά το θύμα θα χάνει την ζωτική του ενέργεια θεωρώντας ότι αυτά που του προσάπτει ο θύτης αντιπροσωπεύουν την πραγματικότητα.

Ο σκοπός της συμπεριφοράς του gaslighter είναι η πλήρης σωματική και ψυχική εξάρτηση του θύματος.Το θύμα έχοντας ανάγκη την αποδοχή του συντρόφου του, υπομένει την χειραγώγηση.Μπορεί να αντιδράσει με δύο τρόπους, ή θα εγκαταλείψει την προσωπική του αντίληψη της πραγματικότητας ή θα προσπαθήσει να φέρει τον σύντροφό του στην δικιά του άποψη.Το τελευταίο μάλλον είναι ανέφικτο αφού ο χειριστικός σύντροφος δεν θα την αποδεχθεί ποτέ, λόγω των παθολογικών μηχανισμών της προσωπικότητας του.

Σύμφωνα με ότι είπαμε παραπάνω είναι δύσκολο να συνειδητοποίησει το θύμα αυτήν την διεστραμένη κατάσταση που ζεί και να ζητήσει βοήθεια. Τις περισσότερες φορές το αίτημα βοήθειας προέρχεται από άλλα μέλη της οικογένειας, από φίλους ή συναδέλφους που προσπαθούν να του «ανοίξουν τα μάτια».

Είναι δύσκολο να βγεί το θύμα από μόνο του από αυτήν την κατάσταση κυρίως αν έχει περάσει και από τα τρία στάδια του μηχανισμού «gaslight» . Επομένως,αν το άτομο αυτό αισθάνεται μπερδεμένο με το τί του συμβαίνει και δεν μπορεί να βγεί από μόνο του από αυτήν την κατάσταση είναι χρήσιμο να ζητήσει βοήθεια από έναν ειδικό.
Η ακρόαση και η ψυχολογική υποστήριξη είναι βασικά στοιχεία στην αναγέννηση και ανασυγκρότηση της ταυτότητάς του.

Μαρία Λιακάκου, Κλινική Ψυχολόγος Πανεπιστήμιο Ρώμης “La Sapienza”

Διαβάστε επίσης

Close